Buna twakabeire na Petronillah Ogoti. Gusii.com Proverbs, Culture And Customs Editor. Amaumuntia (May) 25, 2013.
Aya amwabo aya:
Emegano Y' Abagusii XXIII: Mansamu O' Bomwanda Oniantoirie
Emegano Ya Abagusii LXVII: Amamocho Amange Mono Ase Okaobiri Komena Omote, Aaria Nyanchwa!
Emegano Y' Abagusii XXXVII: Nigo Arenge Koinagera Endagera Igo....., Ekagera Bakamobaka "Nyanda Nene-Gesokera"
Abwo kare kare kare, emiaka n' emiaka, ching'iti chi'orosana oromo, nigo chianchaine kerage, na nigo chiare n' oboamate obuya bw' omorembe n' obomo ase engaki entambe. Bono Endo nero yatenenerete ching'iti echi chionsi pi aiga ase orosana oro.
Rituko erimo, Endo egatebia ching'iti echi buna nigo etagete batware eminano y' etengo, erinde barore bun ng'iti ki emanyete gotenga kobua echinde. Ching'iti echi nigo chiare kobagwa ara kabere. Chiri chinsinini na chiri chinene chibere ao ao ekero gi' ekeminano eke kiare gocha koba.
Endo egatebia ching'iti echi chiche rituko riare kobwati chiesibeti na koraba se, na gwetona buya, erinde chiminane ase etengo yare gocha koba aiga ase chiamenyete. Eng'iti yare gocha gotang'ana gotenga ase eronde yaye, nigo yare koegwa ekeegwa na nigo bare gochora eng'iti yare gotenenera omoyega oyo. Eng'iti eyemo etenenere chiri chinsinini ne eyende etenenere ching'iti chiri chinene. Endo ekabeka Emamba etenenere ching'iti chiri chinsinini. Ase boigo, Embeche egatebigwa etenenere chiri chinene.
Bono ching'iti chikagenda chikorengereria buna chirakore erinde chibue akeminano kio ogotenga okwo bare gocha gotwara rituko riare kobwatia ne ching'iti chiamwabo. Gati ye chingiti echi, Omansamu nigo banchaine amo n' Onyangumi.
Aba babere kibakonyakogenda gochia ase etengo eye, nigo bare konya korengereria buna barakore babe ababui. Bagatebania buna nigo bare kogenda besibie barabe se, babue ching'iti chiri chinsinini. Onyangumi agateba buna ere nigo abwate amarionya amatambe kobua ching'iti chinde na nigo amarionya aye arekororekana n' ekieni akiya, kobua ching'iti chinde.
Bono Onyangumi agateba buna aise gotenga, nigo amarionya are gosiaroka buya amaritati oka, erinde abue. Omansamu nere akabuga buna nigo are ne ekieni ekiiya kobua ching'iti chionsi pi, korende agateba buna etukia ne ekieni ngekogera babue. Yaya. Nigo ere buya batenge na koyunga buya kobua ching'iti chionsi pi!
Onsagara nere obwate chirangi ao ao chia amaritati
Bono Onyangumi agatebia Omansamu buna nigo ere buya bagende ase Onsagara, oyio obwate chirangi ao ao erinde anyare kobaaka omobere omogima abatone na kobachancha erinde barorekane amaritati kobua ching'iti chinsi pi.
Aba babere bakaayerera goikera ase Onsagara arenge korende kibare nchera kwagachia, bakaumerana amo n' Ongabi oyio orenge gokwana amo ne Rigwari. Ongabi nigo angete Omansamu ekiagera nigo arenge koria ebimanu biaye. Rigwari narirorio tirianchete Onyangumi ekigera nigo arekoyeseria korwa rooche, ekero yarekogenda konywa amache.
Bono aba bagakwanania, n' Ongabi akaboria Omansamu buna ngai are koayerera gochia. Onyangumi akabatebia buna nigo bare gochia bw' Onsagara, erinde achie kobatona omobere ekiagera narenge ne chirangi ao ao, nario bararorekane n' amaritati ekero bagotenga.
Ongabi akabatebia buna engaki yonsi, Onsagara nigo akarusirie erangi asare na tanya gocha kwoyia ase amatuko amange. Korende Ongabi akabatebia buna nare ne chirangi, igo nabo baratige kogenda ase Onsagara, erinde Ongabi abatone omobere obo buuya.
Bono Omansamu akaigwa buya, na akagania aegwe erangi eye erinde beyake boka. Onyangumi agateba buna nabo agoaka Omansamu n' Omansamu aake Onyangumi erangi eye. Rigwari rigatebia aba bagende bonsi goikera bw' Ongabi erinde banyare gwetonera aroro.
Onyangumi agateba buna nigo are gochaka gotona Rigwari, korende akamotebia buna takogingera amarionya aye. Onyangumi akarusia erangi endabu n' emwamu agaaka Amagwari amanene kabugete buna nigo are gocha kororekana bobe pi, ekieni ekebe bori!
"Onyangumi nigo akororekana ne ekieni ekebe pi, kobua ching'iti chionsi chikoyunga nainche aaiga getii" - Ogankuru. Embeche eyio gocha, erinde korika na koa chingiti chinde amagisi.

Omansamu akagoka na goteba buna Rigwari nabo riratang'ane ekiagera nigo are kororekana ne ekieni ekiiya. Omansamu nere akaimokia erangi na gochaka gotona Ongabi. Akaira erangi endabu, na goaka engabi ensemo ya gati y'omobere oye, ekiagera nigo chiatagete kobatona bobe, erinde tibatwara kieni.
Omansamu n' Onyangumi bakarigererania, na kobuga buna nigo batonete Rigwari amo n' Ongabi bobe pi, mbachi koba kieni na kogoka. Rigwari rikaimokia amagasi na gotebia Onyangumi buna amarionya arie arenge ase omobere oye nigo are kororokana bobe!
Igo mbuya koyagingera, erinde amanye komoaka erangi ekiagera amanyete buna aise goaka erangi ase agingerete amarionya tare gocha komera. Ongabi nere akaimokia erangi na gotebia Omansamu buna amarionya aye nigo arenge amaya, korende erangi yare omobere oye tiyarenge ngiiya.
Igo mbuya are koira erangi, atone omobere bw' Omansamu omogima nario ararorekane buya kobua ching'iti chinde. Ongabi agatebia Rigwari ririgererie buna Omansamu akororekana buya, nere agaitaberia.
Ongabi ne Rigwari bagaseka bamanyete buna bakorire Omansamu na Onyangumi kororekana bobe. Bono Onyangumi n' Omansamu nabarabwo bagaseka bamanyete buna baakire Rigwari amo ne Ongabi erangi bobe, bono nigo bakororokana bobe mono!
Bono ching'iti echi chigaakerana okwaeri na kogenda chinka chiabo erinde baganye bokie, erinde bachie ase amaamererano y' ogotenga. Rituko ria amamereranio ekero riaigete, ching'iti chionsi chikagenda egetii, chire ang'e erinde chitenge gose chinyore ekeegwa ki' obobui.
Endo ekagoka korora ching'iti chigoikerana omosangererekano oyo obene bw' ogotenga na koa ekeegwa eng'iti yare gocha gotenga buya kobua echia mwabo. Emamba amo ne Embeche chigaika erinde chitenenere omoyega oyo.
Bono Omansamu oyio ogwentunkwari, ogweetaang'ania, buna nario ararorekane buna nere eng'iti nyakieni bori!
Ching'iti chinsinini chigasoa egetii gati. Ogasusu agatang'ana gosoa egetii kagotera ne ching'iti chinde chikabwatia korwa magega chigoitaberia ogotera kw' Ogasusu. Omansamu nere ageetaang'ania, ekiagera nigo atagete kera eng'iti erore buna are n'ekieni ekiiya.
Emamba egaeta gati ye ching'iti echi chionsi gekonya korika erinde achie amagisi buna naki chiare. Oganchogu agakumia buna Omansamu are kororekana ne ekieni ekebe. Bono ching'iti chionsi chigakumia na goichana buna Omansamu arenge ne ekieni ekebe mono kobua ching'iti chinde, naende nigo arenge gotenga bobe pi!
Ongabi nigo arenge gotenga buya kobua ching'iti chionsi pi, echi chinsinini. Ase boigo, Ogasusu nere nigo arenge gotenga buya. Bono ekengere gokiabuga, ching'iti chinsinini chionsi chikaru getii. Ching'iti chiri chinene chigachaka gosoa egetii bono.
Embeche yaikire gati, egwesigori korika na korwa amagisi
Onyangumi nere obatang'aine. Onyangumi agachaka gotera ching'iti chinde chikamobwatia na goitaberia korwa magega. Embeche egaeta ase ching'iti echi gati, erinde gochiaa amagisi buna chiare kororekana na gotenga aiga keoreri.
Ogankuru agakumia buna naki Onyangumi are kororekana ne ekieni ekebe pi kobua ching'iti chionsi chiare gotenga nero aiga getii. Onsagara agaitaberia buna nonya na amarionya tabwati, nonya orenge gotenga buya.
Rigwari rikarorekana rigotenga buya kobua ching'iti echi chiare gotenga komo na bagatogia buna omobere oye otonire buuya na kogera Rigwari gotwara ekieni ekiiya kobua ching'iti chionsi pi chiare aiga getii!
Ekengere gekabugigwa na ching'iti echi chigasoka korwa aiga ase chiare gotenga. Endo egatenena na goakera ching'iti echi buna mbuya mono ase egasi engiiya chiakorete aiga egetii. Akarangeria Emamba etebe eng'iti eri yatengete buya na gotang'anera echiamwabo.
Emamba ekararia Ongabi kobua ase ching'iti chiri chinsinini. Ching'iti echi chikagoka na goaka chinkobi chinyinge. Endo naboigo ekarangeria Embeche erinde erarie eng'iti eri yatengete buya kobua echiamwabo.
Embeche egatenena na goteba buna Rigwari nario riatangete na gotang'anera ching'iti chiamwabo chinene. Endo egatebia Ongabi ne Rigwari baiche motwe, erinde banyore ebiegwa biabo bia bene ase ogotenga buya kobua ching'iti chinde.
Ching'iti chionsi chigachenga na goaka chinkobi otatiga Omansamu amo n' Onyangumi, ekiagera nigo barenge n' obororo kobwatekana buna Ongabi amo ne Rigwari babang'ainete na kobatona chirangi bobe ase omobere obo ekairera ching'iti echi ibere kororekana chire ne ebieni ebibe.
Bono Omansamu n' Onyangumi baigure endamwamu n' obororo
Rigwari amo n' Ongabi bakaegwa ebiegwa biabo n' omosangererekano okaera, na kera eng'iti ekagenda bwoye. Onyangumi amo na Oansamu bakaba n' obororo obonene. Omansamu agatiana buna nigo are koria chimanu chi' Ongabi kera engaki are gochinyora chigoeta ang'e nase are. Onyangumi nere agatiana buna nigo are goseria Rigwari korwa roche, tanyu amache.
Recent Comments