Aya amwabo aya:
Abagusii Customs XV: Amasabo Ye Ribina
Abagusii Culture And Customs XXXIX: Emeyega Ao Ao Y' E Ekegusii
Abagusii Culture And Customs: Enyangi Ya Iburu (Circumcision) Ase Ebimura.
Omongina magokoro baba ominto nigo are n' omogoko omonge ase engencho agenetigwe buya mono ekero achiete ase Ekerero ki' ogokwania omochokoro oye aaria Bonyansiaga, Bobasi. Bono Ekerero ninki? Nabo oraborie.
"Omongina Baskaria Nyaboke, otagonchiesia esabari? Enyaroka yane yanyorete omwana"
Nigo omongina magokoro agoteba buna Ekerero n' omoyega orenge kwaariganigwa na abasubati ekero omong'ina akogenda ase moiseke oye, asogete. Ekerero tikiarenge koba ngaki ende yonsi. Yaya. Nigo Ekerero giakabeire ekero omoiseke ore bwoye aiboire omwana.
"Abageni baikire. Nche tindi gochia aande. Ndoche ng'a endagera nenyinge ekare igaa". Abageni nigo barenge korototwa korwa nchera na abanyene omochi, korende korera nigo arenge kobaganyera bwoye. Picture na Petronillah Ogoti. Gusii.com files.
Bono omoiseke oyo kaiboire, korwa sobo boiborwa nkogenda barenge, gochia gokwania omwana. Ritangani, omoiseke oyo nigo arenge komanyi abasobo, amo na aba bwoye, chitariki chi' omoyega oyo erinde chiaamate echi ibere chianya koearigania n'ebitoro ao ao erinde obogeni boikerane.
korwa sobo omoiseke, nigo ng'ina omoiseke arenge gosia obosi bw'obori. Korwa abwo, bwetweka n' ekenyorini, kogenda bw' omosubati oye. Ase boigo, nabaria bakomochiesia, nkobogori barenge ebinywegwa bitarenge bike.
Ase chingaki chia abagusii ba kare, ebinywegwa ebio nigo biarenge koba amarwa, amabere amaroranu amo n' amabere amayio, gose erongori. Ase chingki echi chia rero, ebinywegwa ebi nigo bire chisoda chikireti chitari nke, amabere amayio, amo na amandasi egekabu ime.
Magokoro baba ominto. gati y' emeyega ende emenge, Ekerorero n' omoyega orenge bw' omogoko ase Abagusii ba kare. Kogenda gokwania omochokoro oye. Omongina obogoirie obosie kwagachia kogenda aaria Bonyansiaga, Bobasi. Picture na Petronillah Ogoti. Gusii.com files.
Magokoro nigo agoteba buna omong'ina oyo amo na abagisangio baye nigo barenge goika bwo omoiseke oye, kibwamuramurire, korende teba botuko moono. Ko baikire, nigo abageni aba bare korototwa korwa nchera na abanyene omochi, korende korera nigo arenge kobaganyera bwoye.
Bakorototwa gochia o korera yaye, ng'ina omosubati amo na abagisangio baye tibare gochikana kogenda bw' enyaroka yaye. Yaya. Korera gaetwegete obosi, nigo arenge gotorwa na korera yaye omokungu, isiko nabageni bari bare nere bakonywa emesigo babogoreti.
Ase boigo, ekeegwa ki' omwana ne chikorera na abageni bande mbiare koegwa onde abakonye. Yaya. Ebiegwa ebi nigo biarenge kwerisererwa igo, mbaka abanyene babiegwe. Korwa abwo, nigo abageni aba bare koirwa basoa nyomba, na goikaransa eero rogoro.
"Mosubati o Moirongo, otagotomentera amache a morero?"
Keri keri, ko baikaransire, abagaka nabarabwo nigo bare gosoa nyomba, basogerania na goikaransa korwa eero mate banya kogosori bakonywa egechuri, bakona goteba buna "Naende menta amache a morero". Ase chingaki echi chi ekerero, echae gose esoda nabio bikonywegwa.
Nyuma y' egeka egeke, abageni nigo bare gosaba baegwe omwana bakwani. Bono manya nga omwana tarenge korentwa gokwanigwa nchera ende yonsi. Ase Abagusii abakoro, omwana nigo arenge korentwa kabogoiri kwaa!
Tari igo rioka. Nigo arenge gotubwa buuya, oeterigwa korwa egesieri kio omong'ina, tari egesieri ki' omogaka! Goeteria omwana egesieri nki omogaka nigo yarenge ogoturutumba Ekegusii. Bono oyo omobogoreti nigo arenge koiririata gocha eero, erio abang'ina bonsi batenena nakoiririata komorotota omwana.
Erio erio, ngina koro bw' omochi oyo nigo arenge koererigwa omowana oyo nere na komobeka kwaa. Korwa abwo, nigo arenge koereria korera yaye, oyo ore korwa ng'inarome, omwana. Bono nigo chikorera echi chiarenge koererania omwana ritangani, nyuma yaye omwana oboigwa eyanga enyia.
Yaani nonya n' omogaka bw' enka nkoegwa arenge ekeegwa!
kaboirwe ne eyanga enyia, omwana bono nigo arenge koererigwa abasubati bari bonsi bacha gokwania omwana. Korera ng'ina omosubati, orwo oo oa korera omogaka bw' enka ekeegwa kiaye! Magega yaye chikorera chienana ebiegwa, ebio birabe eyanga gose oborangeti.
Bono abasubati nabarabuo babwatia korwa magega na koenana chireso. Ase boigo, abageni na abanyene enka eye nigo bare koenana chireso. Bono aaiga nao obwansu bw' Ekerero bwarenge kobera. Ekero okoenana ebiegwa kwaerire, nigo abageni barenge goikaransa na koegwa endagera n' ebinyugwa ao ao bachenga, na gotenga mbaka bwakia se, gose nabo barare.
Endagera eng'asu bori. Ase chingaki chia kare, Ekerero nkiare koba onye egechuri tikerabekwa. Yaya. Ase chingaki echi chi ekerero, echae gose esoda nabio bikonywegwa. Picture na Petronillah Ogoti. Gusii.com files.
Rituko riakabere n' riomoerio ndiri na mang'ana mange. Abageni nigo barenge koariganigwa n' endagera naende, erinde bamanya komanora koirana sobo. Kobwatekana na magokoro baba ominto, eke nakio ekegeni gi' Ekerero ki'abang'ina baito ba Gusii. Mbuya mono and thank you for listening.

Recent Comments